jak wstawi licznik na bloga data-mobile="true"
Menu główne

Asertywność w szkole

  Koncepcja treningu asertywności, powstała w latach 50-tych; jej pionierami byli Joseph Wolpe (1958, 1969)
i Andrew Salter (1949). Pragnęli, aby człowiek mógł być prawdziwym, bez lęku i poczucia winy. Aby jego asertywna postawa oznaczała komunikowanie się z innymi ludźmi tak, aby najpełniej wyrażać siebie i swoje potrzeby, bez naruszania praw i godności osobistej drugiej strony ("Ja jestem w porządku. Mam prawo być sobą". "Ty jesteś w porządku. Masz prawo być sobą").

  Asertywność (łac. asserito - twierdzenie) to umiejętność, dzięki której ludzie otwarcie wyrażają swoje myśli, uczucia i przekonania, nie lekceważąc uczuć i poglądów swoich rozmówców. Teoria asertywności oparta jest na założeniu, że każda jednostka posiada pewne podstawowe prawa. W sytuacjach konfliktowych umiejętności asertywne pozwalają osiągnąć kompromis bez poświęcania własnej godności i rezygnacji z uznawanych wartości. Ludzie asertywni potrafią powiedzieć "nie" bez wyrzutów sumienia, złości czy lęku.
  Asertywność nie jest wrodzona, podlega więc procesowi doskonalenia. Wymaga nauczenia się określonego sposobu przeżywania i reagowania w różnych sytuacjach. Można i trzeba jej się nauczyć tak samo jak pisania i czytania.

  Szkoła i panujące w niej stosunki tworzą atmosferę wychowawczą, w której wzrasta i rozwija się młody człowiek. Wewnątrzszkolne interakcje nie pozostają bez wpływu na rozwój osobowości człowieka, jego spojrzenie na otaczający świat i kontakty z innymi ludźmi. W zależności od doświadczeń życiowych wyniesionych z domu i ze szkoły, uczniowie przyjmują postawę asertywną bądź nieasertywną.
  Przyjęcie postawy asertywnej umożliwia człowiekowi bycie sobą, bez towarzyszącego mu lęku i poczucia winy, akceptowanie własnej osoby, swoich wszystkich emocji, wyrażanie uczuć, wypowiadanie opinii, nawiązywanie i utrzymywanie satysfakcjonujących kontaktów z innymi. Pozwala na zachowanie szacunku do własnej osoby i respektowanie praw innych ludzi.  Z jednej strony jest zaprzeczeniem biernej potulności powodującej, iż człowiek niesłusznie zaniedbuje swoje sprawy i przysługujące mu prawa, a z drugiej strony - jest zaprzeczeniem agresywności, kiedy człowiek w nieuzasadniony sposób narusza prawa, terytorium lub dobre samopoczucie innych ludzi lub domaga się tego, co mu się nie należy. Uczeń, który nie potrafi zachowywać się asertywnie - jest zbyt uległy, zbyt agresywny lub manipuluje innymi, aby zyskać trochę władzy i podnieść poczucie własnej wartości. Jednak, w środowisku szkolnym, może on zdobyć tę umiejętność, pod warunkiem, że będzie w stałym kontakcie z asertywnie zachowującymi się kolegami, a przede wszystkim z asertywnym nauczycielem. Taki nauczyciel nie jest zbyt pobłażliwy, ani zbyt surowy, ponieważ taka postawa nie mogłaby przyczynić się do wzrostu motywacji uczenia się. Nauczyciele powinni więc starać się oprzeć swoje relacje z uczniami na asertywności i uczyć ich umiejętności asertywnych.
  Asertywność stanowi podłoże zdrowia psychicznego nauczycieli i uczniów, gdyż umożliwia im pozytywne myślenie o sobie i sprawowanie kontroli nad swoim życiem. Wszystkie działania mają zmierzać do tego, by uczniowie zdobyli umiejętność dostrzegania i nazywania własnych uczuć. Trzeba również uświadamiać uczniom, iż uczucia innych ludzi są także niezwykle istotne i należy je brać pod uwagę i tak działać, aby nie naruszać godności drugiej osoby.
  Asertywność promuje zdrowie, umożliwiając uczniom opieranie się presji swoich rówieśników i środków masowego przekazu, które zachęcają czasami do zachowań antyzdrowotnych: palenia papierosów, używania narkotyków, spożywania niezdrowej żywności i niewłaściwych zachowań seksualnych.
  Asertywność promuje zdrowie społeczne, gdyż umożliwia nauczycielom i uczniom kształtowanie wzajemnych relacji, które są pomocne w zespołowej pracy i osiąganiu wspólnych celów. Gdy ludzie są wspierani i doceniani, mają więcej energii, nie marnują czasu na narzekanie i roztrząsanie swoich urazów, co pozwala im efektywniej pracować. Gdy ludzie rozmawiają otwarcie o problemach, to istnieje większe prawdopodobieństwo ich rozwiązania. Szkoły, które zachęcają do otwartej komunikacji i kształtowania właściwych relacji międzyludzkich, mogą osiągnąć znaczną poprawę w zachowaniu uczniów.
  Zachowania, o których mowa, mogą mieć charakter reakcji na wymagania sytuacji, jak i celowej aktywności podmiotu. Polegają one na :
-   swobodnym i kontrolowanym wyrażaniu za pomocą różnych form ekspresji uczuć pozytywnych i negatywnych,
-    wyrażaniu własnego zdania, poglądów publicznie i w sytuacjach ryzyka,
-   dochodzeniu własnych praw,
-    wyrażaniu niezgody na poniżenie i zachowania agresywne,
-   odmowie spełnienia rażąco niestosownych żądań, 
-    przyjęciu lub odrzuceniu oceny własnej osoby ze strony innych ludzi na podstawie samodzielnej, krytycznej interpretacji tych ocen,
-    zwracaniu się do innych ludzi o pomoc i przysługę,
-    inicjowaniu, podtrzymywaniu i ograniczaniu komunikacji z innymi ludźmi

  Jednakże, w teorii asertywności istnieje podstawowa zasada równości praw w relacji, a nauczyciel z definicji ma być autorytetem, kimś dysponującym większą wiedzą, ma nauczyć i ukształtować kogoś mniej doświadczonego. Pojawia się więc w tej relacji obszar zwierzchności i podległości. I to on właśnie stanowi największą trudność i problem, ale też może przynieść najwięcej satysfakcji.
Bardzo ważne jest precyzyjne określenie granic - w każdej szkole granice dopuszczalnych zachowań są określane przez prawa i obowiązki ucznia, kodeks uczniowski oraz tzw. wewnątrzszkolny system oceniania.
Określanie granic polega między innymi na: szczegółowym ustaleniu wymagań, co do sposobu oceniania prac; szczegółowym ustaleniu konsekwencji za niewywiązywanie się z tych wymagań; sprawdzeniu, czy uczniowie wszystko rozumieją, skonfrontowaniu wymagań z opinią uczniów. Nauczyciel powinien więc zadbać, aby uczniowie uświadomili sobie granice ich praw i indywidualnej wolności.

  Dążenie do asertywności pomaga dotrzeć do własnych uczuć, potrzeb, jak również do potrzeb innych ludzi. Rozbudza emocje, uczy jak rozpoznawać emocje u innych ludzi, jak współgrać z otoczeniem i jak na drodze negocjacji i poszanowania poglądów innych osiągać własne cele. Niezwykle istotną sprawą jest uświadomienie uczniom prawdy o tym, że tam gdzie są prawa, są też i obowiązki. Budując swój komfort psychiczny, warto pomyśleć o komforcie innych. Oczywiście na taką postawę trzeba pracować latami, dlatego trzeba tę pracę zacząć jak najwcześniej, a szkoła  jest jak najlepszym do tego miejscem.
       .
Literatura   .
Asertywność- trudna sztuka / Anna Manturzewska-Grzegorczyk // PSYCHOLOGIA W SZKOLE . - 2005, nr 4,
s. 39 - 46
O asertywności w szkole / Mirosław Choina // NOWA SZKOŁA . - 2001, nr 7, s. 20 - 24
Nauka asertywności w szkole / Bożena Muraszko //EDUKACJA I DIALOG - 1996, nr 3, s. 76